Sinds december 2024 voert Australië een ongekend sociaal experiment uit: het volledig verbieden van toegang tot sociale media voor jongeren onder de 16 jaar. TikTok, Instagram, Facebook, X, Snapchat, YouTube, Threads, Reddit en de streamingplatforms Kick en Twitch zijn nu buiten bereik voor deze leeftijdsgroep. Nieuwe accounts kunnen niet meer worden aangemaakt en bestaande profielen zijn gedeactiveerd.
Deze radicale maatregel roept een essentiële vraag op: kunnen wij jongeren werkelijk beschermen door hen uit te sluiten van de digitale wereld?
Een reactie op massale blootstelling aan toxische inhoud
De Australische autoriteiten hebben deze beslissing niet lichtzinnig genomen. Een door de regering uitgevoerd onderzoek in 2025 bracht alarmerende cijfers aan het licht: 96% van de kinderen van 10 tot 15 jaar gebruikten sociale media, en zeven op de tien waren blootgesteld aan schadelijke inhoud — geweld, misogynie, bevordering van eetstoornissen en zelfmoord.
Nog verontrustender was dat één op de zeven kinderen aangaf manipulatief gedrag te hebben ondervonden van volwassenen of oudere tieners, terwijl meer dan de helft slachtoffer was geworden van cyberpesten. Geconfronteerd met deze gegevens rechtvaardigde de regering het verbod als een middel om de "ontwerpfuncties die jongeren aanmoedigen meer tijd voor schermen door te brengen, terwijl inhoud wordt verspreid die hun gezondheid en welzijn kan schaden" tegen te gaan.
Tien platforms in het vizier
De Australische wetgever heeft drie criteria vastgesteld om te bepalen welke platforms onder het verbod vallen: hun hoofddoel moet zijn om online sociale interactie tussen meerdere gebruikers te faciliteren, zij moeten gebruikers toestaan met elkaar te communiceren, en publicatie van inhoud mogelijk maken.
Resultaat: tien platforms worden getroffen. Maar er blijven onduidelijkheden bestaan. YouTube Kids, Google Classroom en WhatsApp ontsnappen aan het verbod omdat zij geacht worden niet aan de criteria te voldoen. Wat betreft online gamingplatforms zoals Roblox en Discord, deze zijn niet inbegrepen, wat kritiek oproept over de inconsistentie van het systeem.
Verantwoordelijkheid bij platforms, niet bij gezinnen
De Australische aanpak onderscheidt zich door een strategische keuze: het zijn niet de kinderen of hun ouders die sancties riskeren, maar de bedrijven zelf. Platforms die geen "redelijke maatregelen" nemen om toegang door minderjarigen te voorkomen, riskeren boetes van tot wel 49,5 miljoen Australische dollars (ongeveer 32 miljoen Amerikaanse dollars).
Om de leeftijd van gebruikers te verifiëren, moeten bedrijven verschillende technologieën combineren: gezichts- of stemherkenning, overheidsdocumenten, of "leeftijdsinferatie" gebaseerd op analyse van online gedrag. Snapchat biedt bijvoorbeeld nu verificatie via bankrekening, identiteitsfoto of selfie aan. Cruciale nuance: platforms kunnen niet langer vertrouwen op zelfverklaring door gebruikers of ouderlijke toestemming.
Lacunes en zorgen
De implementatie roept legitieme vragen op. Het eigen rapport van de Australische regering erkent dat gezichtsherkenningtechnologieën het minst betrouwbaar zijn voor juist tieners — de groep die door de wet wordt getroffen. En zoals Stephen Scheeler, voormalig leidinggevende van Facebook, opmerkte tegen persbureau AAP: Het duurt ongeveer één uur en 52 minuten voor Meta om 50 miljoen Australische dollars aan inkomsten te genereren
. Zijn de boetes werkelijk afschrikkend?
Andere kritiek richt zich op problematische uitsluitingen: datingwebsites, kunstmatige intelligentie chatbots — waarvan sommige recent de krantenkoppen haalden omdat zij suïcidaal gedrag aanmoedigden of ongepaste gesprekken voerden met minderjarigen — en gamingplatforms worden niet gedekt.
De kwestie van bescherming van persoonlijke gegevens staat ook centraal. Om de leeftijd van miljoenen gebruikers te verifiëren, moeten gevoelige gegevens worden verzameld en opgeslagen in een land dat verschillende opzienbarende datalekken heeft meegemaakt. De regering verzekert dat de wetgeving "strikte beschermingen" oplegt: de gegevens mogen alleen voor leeftijdsverificatie worden gebruikt en moeten daarna worden vernietigd, onder dreiging van zware sancties.
Verdeelde tieners, weerstandige platforms
De reacties van jongeren zijn gemengd. Een maand na de inwerkingtreding van het verbod hebben sommige tieners die door de BBC werden geïnterviewd een gevoel van vrijheid uitgedrukt, terwijl anderen verklaarden dat er werkelijk niets was veranderd — zij blijven de platforms gebruiken via accounts met valse geboortedatums of accounts die zij delen met hun ouders.
Van de kant van bedrijven was de ontvangst ijzig. Bij de aankondiging in november 2024 klaagden de techgiganten over een maatregel die moeilijk te implementeren, gemakkelijk te omzeilen, tijdrovend voor gebruikers en risicovol voor hun privacy zou zijn. Google en YouTube betwistten zelfs hun classificatie als sociale media, en Google zou juridische stappen hebben overwogen.
Meta waarschuwde dat het verbod tieners zou achterlaten met "inconsistente beschermingen over de vele applicaties die zij gebruiken". Reddit uitte "diepgaande zorgen" over een wet die "ieders recht op vrijheid van meningsuiting en privacy in gevaar brengt".
Een wereldwijd laboratorium voor digitaal welzijn
Het Australische experiment vindt niet in isolatie plaats. Denemarken bereidt een soortgelijk verbod voor minderjarigen onder de 15 jaar voor, evenals Noorwegen. In Frankrijk heeft een parlementaire commissie een verbod voor minderjarigen onder de 15 jaar aanbevolen en een digitale "avondklok" voor 15-18-jarigen. Spanje overweegt toestemming van wettelijke voogden te vereisen voor minderjarigen onder de 16 jaar.
In het Verenigd Koninkrijk bedreigen nieuwe veiligheidsregels die in juli 2025 van kracht werden bedrijven met zware boetes, of zelfs gevangenisstraf voor hun leidinggevenden, als zij jongeren niet beschermen tegen illegale en schadelijke inhoud. In januari stemde het Hogerhuis voor een verbod voor minderjarigen onder de 16 jaar.
De Australische aanpak verdeelt: is het beter om jongeren volledig uit te sluiten van sociale media, of hen op te voeden zodat zij meer geïnformeerd kunnen navigeren in deze digitale ruimtes? De eerste maanden van implementatie suggereren dat zelfs de strengste verboden botsen met de realiteit: massale downloads van VPN's vóór de inwerkingtreding (ook al zijn de niveaus weer normaal geworden), migratie naar minder bekende applicaties zoals Lemon8, Yope of Coverstar, en het aanmaken van valse profielen.
Wat het Australische experiment wellicht onthult, is minder de levensvatbaarheid van een totaal verbod dan de urgentie van een collectieve reflectie over onze relatie met technologie en die van onze kinderen. Tussen radicale uitsluiting en digitale laissez-faire, bestaat er een mogelijke balans?
Share:
Het ministerie van Onderwijs reguleert het gebruik van digitale technologie op school
Een documentaire onderzoekt emotionele manipulatie in het tijdperk van sociale media